2. ΄Αγαλμα Θερβάντες

Η Ναύπακτος είναι διάσημη για την ομώνυμη ναυμαχία, την τελευταία μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα σε γαλέρες. Το 1571, σε μία απέλπιδα προσπάθεια να σωθεί η Κύπρος από τους Οθωμανούς, μία συμμαχία χριστιανικών κρατών έστειλε στόλο 206 γαλέρων (και 6 μεγάλων γαλεασών) με 70.000 στρατιώτες και ναύτες ενάντια στον οθωμανικό στόλο που αποτελούνταν από 208 γαλέρες και 120 μικρότερα πλοία, επανδρωμένα με 77.000 κωπηλάτες και στρατιώτες. Η ναυμαχία διεξήχθη στις 7 Οκτωβρίου και διήρκεσε μερικές ώρες. Το αποτέλεσμα ήταν η πλήρης καταστροφή του οθωμανικού στόλου αλλά ήταν μία νίκη χωρίς αντίκρυσμα. Μέσα σε ένα χρόνο τα οθωμανικά ναυπηγεία είχαν αποκαταστήσει τις απώλειες ενώ οι Βενετοί δεν κατόρθωσαν να σώσουν την Κύπρο. Και η ναυμαχία δεν έλαβε καν χώρα κοντά στη Ναύπακτο.

Το λιμάνι της Ναυπάκτου είναι μικρό και απορεί κανείς πού χώρεσαν 300 οθωμανικά πλοία. Ευτυχώς ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί, ο οποίος επισκέφθηκε τη Ναύπακτο στα τέλη της δεκαετίας του 1660, προσφέρει την απάντηση. Περιέγραψε το λιμάνι όπως το βρήκε περίπου έναν αιώνα μετά τη ναυμαχία αλλά δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι είχε αλλάξει δραματικά από τον καιρό της μεγάλης σύγκρουσης. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, το λιμάνι περιβάλλεται από τείχος και μόνο λιγοστά σημαντικά πλοία αράζουν εντός της προστατευτικής αγκαλιάς του. Τα υπόλοιπα πλοία ρίχνουν άγκυρα έξω από το λιμάνι. Τα τείχη είναι χαμηλά αλλά παχιά με πολλούς πύργους. Αυτή ήταν η αφετηρία του οθωμανικού στόλου όταν απέπλευσε για να αντιμετωπίσει το χριστιανικό στόλο πέρα από τον ορίζοντα στα δυτικά, κοντά στην είσοδο του Πατραϊκού.

Η μάχη μπορεί να έγινε αλλού αλλά η Ναύπακτος ήταν ο τόπος όπου διεξήχθη το τελευταίο πολεμικό συμβούλιο των Οθωμανών πριν τη συνάντηση των δύο στόλων. Δεν υπήρχε ομοφωνία ως προς τη στρατηγική. Ο Αλή Πασάς (απλή συνωνυμία με τον μετέπειτα διαβόητο και αιμοσταγή άρχοντα των Ιωαννίνων), διοικητής του στόλου, ήξερε πως οι διαταγές του ήταν να επιτεθεί στον εχθρό όπου τον συναντούσε. Οι νεότεροι διοικητές ήταν υπέρ της επιθετικής αυτής στρατηγικής, αντί να μένουν στο λιμάνι και να «παίζουν με τις γυναίκες». Άλλοι ήταν πιο επιφυλακτικοί και υποστήριζαν ότι η εποχή ήταν προχωρημένη και ο χριστιανικός στόλος μάλλον έχει εξαντλήσει τις προμήθειές του, συνεπώς σύντομα θα έφευγε έτσι κι αλλιώς. Ο Αλή Πασάς ήταν πεπεισμένος πως οι Χριστιανοί δεν θα πολεμούσαν, οπότε έδωσε εντολή να αποπλεύσει ο στόλος. Τρεις μέρες αργότερα, όλα είχαν χαθεί.

Η ναυμαχία της Ναυπάκτου ήταν μία αιματηρή υπόθεση. Πάνω από 30.000 Τούρκοι και 29.000 χριστιανοί σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν. Ανάμεσα στους τραυματίες ήταν και ο Θερβάντες, ο μελλοντικός συγγραφέας του Δον Κιχώτη. Είχε καταταγεί στους Ισπανούς πεζοναύτες σαν απλός στρατιώτης τον περασμένο χρόνο και παρά τον πυρετό από τον οποίο υπέφερε, επέμενε να πολεμήσει στη ναυμαχία. Πληγώθηκε δύο φορές στο στήθος και μια τρίτη σφαίρα του σακάτεψε το αριστερό χέρι. Μετά έξι μήνες νοσηλείας στη Μάλτα, επέστρεψε στο στρατό αλλά ήταν άτυχος. Τον Οκτώβριο 1575 αιχμαλωτίστηκε από μουσουλμάνους πειρατές και πέρασε πέντε χρόνια σκλάβος στο Αλγέρι. Προσπάθησε να δραπετεύσει τέσσερις φορές αλλά τελικά η οικογένειά του πλήρωσε λύτρα για την απελευθέρωσή του. Η ιστορία του αιχμαλώτου στον Δον Κιχώτη αντλεί υλικό από αυτές τις σκληρές εμπειρίες.

Λίγα χρόνια μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου, η πόλη έγινε φωλιά πειρατών, ειδικά από τη Βόρεια Αφρική και το Αλγέρι, που μετέτρεψαν αυτό το λιμάνι σε βάση επιδρομών. Η δράση τους σύντομα εξάπλωσε την φήμη τους σε όλη την περιοχή και η Ναύπακτος έγινε γνωστή ως «Μικρό Αλγέρι» (ενώ το Οίτυλο στη Μάνη ήταν διάσημο ως το «Μεγάλο Αλγέρι»). Ο πιο επίφοβος πειρατής ήταν ο Ντουράτς Μπέη. Η μάνα του ήταν χριστιανή και ο πατέρας του μουσουλμάνος. Είχε στόλο από έντεκα πλοιάρια και έκανε επιδρομές στη Ζάκυνθο και τη Λευκάδα, από τα οποία απήγαγε εκατοντάδες νησιώτες και τους πουλούσε ως σκλάβους.